Kazık çakma, zemine yeni bir eleman girdirir. Kazık çekme ise kazık çekici ekipmanıyla zeminde duran mevcut bir elemanı çıkarır. İki işlem birbirinin tersi gibi görünse de ekipman, kuvvet uygulama biçimi ve eleman üzerindeki etki aynı değildir.
Bu yazı, bir işin çekme, çakma ya da ikisini birden gerektirdiğini iş tanımından yola çıkarak ayırır. Örnekler temel kazığı, yol korkuluğu ve fotovoltaik saha işlerinden alınmıştır.
Kazık çakma ile kazık çekmenin temel farkı
Kazık çekici ile kazık çakıcıyı karşılaştırırken üç şeye bakılır: kuvvetin yönü, işin amacı ve ekipmanın bağlandığı eleman. Aşağıdaki iki alt başlık bu üç noktayı sırayla ele alır.
Yön ve amaç: zemine girdirme ile zeminden çıkarma
Çakma işleminde kuvvet aşağı doğru uygulanır ve amaç, elemanı tasarlanan derinliğe ulaştırmaktır. Eleman bir yapının yükünü taşıyabilir, bir yol bariyerini tutabilir ya da bir fotovoltaik paneli destekleyebilir.
Çekmede kuvvet yukarı doğrudur. Amaç elemanı zeminden bütün halinde çıkarmak, çoğu işte de sahayı eski durumuna getirmektir.
Çekme işi başlangıçta daha basit görünür, çünkü eleman zaten yerindedir. Oysa zemin, elemanın yüzeyine yıllar içinde tutunmuş olabilir ve eleman çıkarılmaya çakılırken olduğundan daha fazla direnç gösterebilir.
Çekme ekipmanı yeni eleman kurmaz, çakma ekipmanı da mevcut elemanı çıkarmak için tasarlanmış değildir; ikisi birbirinin yerine doğrudan geçmez.
Kazıklı temel ekipman türleri: darbeli, titreşimli, pnömatik ve hidrolik
Çakma tarafında dört ana tür vardır:
- Darbeli: Elemanın başına tekrarlayan vuruşlarla enerji aktarır.
- Titreşimli: Elemanı titreştirerek çevresindeki zemin sürtünmesini azaltır ve elemanın kendi ağırlığıyla ilerlemesine yardımcı olur.
- Pnömatik: Basınçlı havayla çalışan darbeli makinedir. Yol korkuluğu direkleri gibi hafif elemanlarda yaygındır.
- Hidrolik: Taşıyıcının hidrolik gücünü kullanır ve hem darbeli hem titreşimli biçimde yapılabilir.
Çekme yöntemleri ise üç başlıkta toplanır: titreşimli çekme, hidrolik kavrama ve ters yönlü darbeli çekme. Titreşimli yöntem zemin sürtünmesini düşürerek elemanı serbest bırakır. Hidrolik kavramada çene elemanın başını tutar ve taşıyıcının kaldırma gücüyle çeker. Ters yönlü darbeli yöntem ise darbeyi yukarı yönde uygulayarak elemanı oturduğu yerden gevşetir.
| Özellik | Kazık çakma | Kazık çekme |
|---|---|---|
| Yön | Zemine doğru, aşağı | Zeminden dışarı, yukarı |
| Amaç | Yeni eleman kurmak | Mevcut elemanı kaldırmak |
| Tipik eleman | Temel kazığı, korkuluk direği, fotovoltaik direk | Çelik kazık, geçici destek elemanı, eski direk |
| Tipik taşıyıcı | Ekskavatör, kuleli araç, ram uygulamasında özel taşıyıcı | Ekskavatör, vinç |
GAYK Türkiye, pnömatik kazık çakma makinelerini, kazık çekme ekipmanlarını, delgi arabalarını ve korkuluk ile fotovoltaik kurulumu için ramları aynı ürün kapsamında üretir. Çakma ve çekme, aynı üreticinin ayrı ürün hatlarıdır.
Kazık çekme ekipmanının kullanıldığı işler
Çekme ekipmanı, zeminde mevcut bir elemanın kaldırılması gereken her işte devreye girer: söküm, yer değiştirme, yenileme ve geçici yapı sonrası temizlik. Elemanın malzemesi, çekme yönteminin ve gücünün seçimini doğrudan etkiler.
Çelik kazıklar çekme işlerinde en sık karşılaşılan eleman türlerindendir. Ahşap kazıklar da çekilebilir, ancak baş ve gövde hasarı riski nedeniyle dikkatli çalışmak gerekir. Betonarme kazıklar ise çoğu zaman çekilmez; zemin seviyesinin altından kesilerek yerinde bırakılır.
Mevcut temel ve geçici destek elemanlarının sökümü
Geçici kazı destek duvarlarında kullanılan çelik kazıklar, bazı projelerde işin tamamlanmasının ardından çekilir. Uygun durumdaki elemanlar başka bir sahada yeniden çakılabilir. Bu senaryo, aynı elemanda çekme ve çakma işlemlerinin ardışık yapılabildiğini gösterir.
Kohezyonlu, yani killi ve siltli zeminlerde eleman yüzeyine yapışan zemin çekme direncini artırır. Kum ve çakıl gibi granüler zeminlerde ise titreşimli çekme genellikle daha belirgin sonuç verir. Eski bir temel elemanı çekilecekse, elemanın başındaki korozyon ve beton kaplama kavrama noktasını da etkiler.
Korkuluk direklerinin sökümü ve yenilenmesi
Yol korkuluğu yenilemesinde eski direklerin sökülmesi ya da kesilmesi ve yerlerine yenilerinin çakılması gerekir. Bu iş akışı, aynı şantiyede iki ekipman türünün gerekebileceğini gösterir.
Korkuluk direkleri genellikle çelik profildir ve yol kenarında dar bir çalışma alanında durur. Direk yerinden çıkarılacaksa çekme, direk yalnızca zemin hizasından kesilecekse kesme yeterlidir. Ancak yeni direk aynı hatta çakılacaksa eski elemanın zeminde kalan kısmı yeni direğin önüne çıkabilir. Bu durumda çekme, sonraki çakma işini kolaylaştırır.
Fotovoltaik sahalarda direk sökümü ve yeniden konumlandırma
Ömrünü tamamlamış ya da yeniden düzenlenen fotovoltaik sahalarda mevcut direklerin sökülmesi ve gerekirse yeni konuma çakılması tek bir saha programında birlikte planlanabilir. Direkler çoğunlukla çelik profildir ve sahada çok sayıda tekrarlanır.
Bu tür işlerde zemin koşulu, direğin tutunma biçimini belirler. Çakılmış çelik direk çekilebilir. Beton temele oturan bir direk ise çekilmez, temelle birlikte ayrıca ele alınır.
Çekme ekipmanı sahayı eski haline getirmez, yalnızca elemanı çıkarır. Açılan boşluğun doldurulması ve zeminin düzeltilmesi ayrı iş kalemleridir.
Kazık çakma ekipmanının kullanıldığı işler
Çakma ekipmanı, yeni bir elemanın zemine girdirilmesi gereken her işte kullanılır. Temel kazığı, korkuluk direği ve fotovoltaik direk bunların başında gelir. Ürün tarafında kategori ayrımı da buna göre yapılır: yol korkuluklarında pnömatik makineler, fotovoltaik sahalarda ram uygulaması öne çıkar.
Kazık kurulumu: yapı yükünü taşıyan temel kazıkları
Temel kazığında amaç, yapı yükünü uygun zemin tabakasına aktarmaktır. Eleman malzemesi, zemin profili ve yük koşulu ekipman seçimini birlikte belirler. Çelik, betonarme ve ahşap kazıklar farklı başlık aksesuarı ve farklı enerji aktarımı gerektirir.
Kaya veya çok sert tabaka içeren zeminlerde yalnızca çakma yetmeyebilir; bu durumlarda önceden delgi yapılması gerekebilir. Bu nedenle delgi arabaları çakma işinin tamamlayıcısı olarak görülür.
Bu yazı temel kazığı için kapasite ya da enerji değeri vermez. Yük hesabı ve çakma enerjisi, her projede geoteknik veriye göre ayrıca belirlenir.
Korkuluk direği çakma: yol bariyerleri
Yol bariyerlerinde direkler çok sayıda, aynı hatta ve düzenli aralıkla çakılır. Pnömatik kazık çakma makineleri bu işte öne çıkar, çünkü hafif bir gövdeyle hızlı tekrar çalışmaya uygundur ve dar yol kenarında taşıyıcıya kolay bağlanır.
Direk çakma yöntemi, bariyerin tutma performansını etkileyen gömme derinliğine uyum sağlamak zorundadır. Seçim kriterleri ayrıca korkuluk direği çakma makineleri ve seçim kriterleri yazısında ele alınmıştır.
Fotovoltaik santral direkleri için çakma ve ram uygulaması
Fotovoltaik sahalarda çelik direkler, panel dizilerinin sıralarına göre çok sayıda ve düzenli çakılır. Ram uygulaması bu işte öne çıkan yöntemdir. Ramlar, direğin başına tekrarlayan darbe uygulayarak elemanı yerine oturtur ve sıra boyunca ilerleyen bir taşıyıcıya bağlanabilir.
Saha geniş olduğunda, çakma doğruluğu panel hizasını etkiler. Taşlı zeminde direğin yönünü koruması zorlaşabilir. Bu tür zeminlerde çakmadan önce deneme çakımı yapmak yaygın bir uygulamadır.
Hangi iş hangi ekipmanı gerektirir: karar ölçütleri
Temel kural basittir: zeminde mevcut bir eleman kaldırılacaksa çekme, yeni bir eleman girdirilecekse çakma ekipmanına bakılır. İki işlem aynı sahada geçiyorsa işlem sırası proje planında ayrıca belirlenir.
İşin yönü: eleman ekleme ya da çıkarma
Bir işin hangi ekipmanı gerektirdiğini tek soru belirler: iş yeni bir eleman ekliyor mu, yoksa mevcut bir elemanı kaldırıyor mu? Yalnızca ekleme varsa çakma, yalnızca kaldırma varsa çekme yeterlidir. Her ikisi varsa iki işlem de planlanır.
Yenileme işleri çoğunlukla ikisini birlikte içerir. Eski direk önce çıkarılır, ardından yenisi çakılır. Çekme tarafında kazık çekme ekipmanları kategorisi, çakma tarafında ise ayrı bir ürün hattı bulunur.
Zemin, eleman malzemesi ve mevcut durum
Zemin türü, eleman malzemesi ve elemanın mevcut durumu çekme yönteminin ve gücünün seçimini değiştirir. Kohezyonlu zeminde yan sürtünme çekme direncini artırabilir, titreşimli yöntemin etkisi ise genellikle kum ve çakıl gibi granüler zeminlerde daha belirgindir.
Elemanın durumu da aynı ölçüde önemlidir. Korozyon, beton kaplama ve baş hasarı kavrama çenesinin tutunmasını bozar. Başı ezilmiş bir elemanda hidrolik kavrama zorlaşır, bu durumda baş kısmının düzeltilmesi ya da farklı bir kavrama aparatı gerekebilir.
Çakma tarafında da zemin belirleyicidir. Çakma ekipmanı seçimi için inşaat projesi için kazık çakma makinesi seçimi yazısı eleman ve zemin ilişkisini ayrıntılı işler.
Erişim, taşıyıcı kapasitesi ve çevresel sınırlar
Üç kısıt iki ekipman için de ortaktır. Birincisi erişimdir: taşıyıcının sahaya girebilmesi, çalışma yüksekliği ve dönüş alanı gerekir. İkincisi taşıyıcı kapasitesidir; kaldırma gücü ve hidrolik besleme, kullanılabilecek aparatı sınırlar. Üçüncüsü çevredir: yakın yapılarda gürültü ve titreşim sınırı, darbeli yöntemleri kısıtlayabilir.
Ekipman örtüşmesi: aynı taşıyıcı, farklı aparat
Çakma ve çekme işleri çoğu zaman aynı taşıyıcıyı paylaşır, ancak bu paylaşım sınırsız değildir. Ayrım, taşıyıcıda değil uçtaki aparattadır.
Titreşimli ekipmanlar hem çakma hem söküm için kullanılabilir. Darbeli çakma ekipmanının çekme işine uyarlanması ise üretici onayı ve uygun aparat gerektirir. Üretici onayı olmadan yapılan uyarlama ekipmana zarar verebilir ve işin güvenliğini azaltır.
Taşıyıcı seçimi: ekskavatör, vinç ve kuleli araçlar
Ekskavatör, hem çakma hem çekme aparatını taşıyabilen en yaygın taşıyıcıdır. Vinç, özellikle uzun ve ağır elemanların çekilmesinde kaldırma gücü sağlar. Kuleli araçlar ise çoğunlukla çakma ve delgi işinde kullanılır.
Ortak kullanımı sınırlayan başlıca değişkenler dört tanedir: taşıyıcının kaldırma kapasitesi, hidrolik debisi, hidrolik basıncı ve erişim yüksekliği. Bunlardan biri aparatın ihtiyacını karşılamıyorsa, aynı taşıyıcıyla her iki iş yapılamaz. Bu bölüm belirli bir ürün veya model için uyumluluk iddiası taşımaz; uyum her taşıyıcı ve aparat çifti için ayrıca doğrulanır.
Aynı projede hem çekme hem çakma
Aynı projede iki işlem gerekiyorsa, sıra planlaması süreyi belirler. Önce çekme yapılırsa açılan sahada çakma doğrudan başlar. Önce çakma yapılırsa eski eleman yeni elemanı engelleyebilir.
Fotovoltaik saha yenilemesi bu duruma iyi bir örnektir: sökülen direkler boşaltılır, yeni konumlar işaretlenir ve çakma aynı programda sürer. Taşıyıcı aparat değiştirerek iki işe de hizmet edebiliyorsa aparat değişim süresi plana eklenir.
Bakım ve çekilen elemanların yeniden kullanımı
Çekilen elemanın yeniden kullanılıp kullanılmayacağı ve ekipmanın bakım düzeni aynı konunun iki yüzüdür. Birincisi elemanın, ikincisi makinenin ömrünü belirler.
Çekilen elemanın muayenesi: eğrilik, baş hasarı ve korozyon
Çekilen bir kazık ya da direğin yeniden kullanılıp kullanılmayacağı üç muayeneyle belirlenir: eğrilik, baş hasarı ve korozyon ya da kaplama durumu. Eğri bir eleman yeniden çakılırken doğrultusunu kaybedebilir. Kaplaması aşınmış ya da korozyona uğramış eleman, ilk günkü ömrünü vermeyebilir.
Baş hasarı olan eleman yeniden çakılmadan önce kesilmeli ya da onarılmalıdır; aksi halde darbe enerjisi eşit dağılmaz ve eleman ezilir. Geçici destek duvarından çekilen çelik kazıklar bu muayeneden geçtikten sonra başka sahada kullanılabilir.
Muayene her elemanın yeniden kullanılacağı anlamına gelmez. Eğriliği veya korozyonu belirli bir sınırı aşan eleman hurdaya ayrılır.
Çakma ve çekme ekipmanında aşınan parçalar
Darbe ve çekme sistemlerinde belirli parçalar sürekli yük altında çalışır. Conta, hortum, kavrama çenesi, yatak ve başlık aksesuarı bunların başında gelir. Bu parçalar periyodik olarak kontrol edilmelidir; çünkü conta kaçağı ya da aşınmış çene, ekipmanın verimini düşürür ve elemana zarar verebilir.
Kavrama çenesinin aşınması çekme işinde elemanın kayması anlamına gelir. Başlık aksesuarındaki aşınma ise çakma sırasında enerji aktarımını bozar. Parça değişimi planlanırken kazık çakma ekipmanı yedek parça tedariki konusu da ele alınmalıdır.
Satın alma ve kiralama kararı: ayrı ekipman ya da ortak filo
Yalnızca çekme ya da yalnızca çakma yapan projelerde tek bir ekipman türü yeterli olabilir. Yenileme ile yeni kurulumun aynı dönemde yapıldığı karma iş yükünde ise filo kararı ayrıca değerlendirilir. Kiralama ya da satın alma seçiminde belirleyici olan, maliyet ve kullanım sıklığıdır; bu iki ölçüt kiralama ile satın alma maliyet karşılaştırması yazısında incelenir.
Karma iş yükünde filo kararı
Filo kararı üç soruya dayanır: iki işlem aynı dönemde mi yapılacak, aynı taşıyıcı iki aparatı da kaldırabilir mi ve ekipman yılda kaç proje için kullanılacak? İşlemler farklı dönemlerdeyse tek tür ekipman ve kiralama yeterli olabilir. İşlemler iç içe ilerliyorsa ayrı ekipman, aparat değişim süresini ortadan kaldırır.
Çekme ekipmanı alacak ekipler için kazık çekme makinesi satın alma kontrol listesi ayrıca hazırlanmıştır.
Yeni eleman girdirilecek işler için kazık çakma makineleri sayfası, mevcut eleman çıkarılacak işler için ise kazık çekme ekipmanları sayfası ilgili ürün kategorilerini listeler.
Sık sorulan sorular
Kazık çekici ile kazık çakıcı aynı makine midir?
Hayır. Kazık çakıcı zemine yeni eleman girdirir, kazık çekici mevcut elemanı zeminden çıkarır. Yalnızca titreşimli ekipmanlar her iki işte de kullanılabilir. Darbeli çakma ekipmanının çekmede kullanılması üretici onayı ve uygun aparat gerektirir.
Bir iş için çekme mi çakma mı gerektiğini nasıl anlarım?
İşin yeni bir eleman ekleyip eklemediğine ve mevcut bir elemanı kaldırıp kaldırmadığına bakılır. Yalnızca ekleme varsa çakma, yalnızca kaldırma varsa çekme gerekir. Yol korkuluğu yenilemesi gibi işlerde ikisi de gerekir ve sıra proje planında belirlenir.
Betonarme kazıklar çekilebilir mi?
Çoğu durumda çekilmez. Betonarme kazıklar genellikle zemin seviyesinin altından kesilerek yerinde bırakılır. Çelik kazıklar çekme işlerinde en sık karşılaşılan eleman türüdür, ahşap kazıklar ise baş ve gövde hasarına dikkat edilerek çekilebilir.
Çekilen kazık ya da direk yeniden çakılabilir mi?
Eğrilik, baş hasarı ve korozyon muayenesinden geçerse evet. Baş hasarı olan eleman yeniden çakılmadan önce kesilmeli ya da onarılmalıdır. Eğriliği veya korozyonu fazla olan elemanlar yeniden kullanıma uygun olmaz.
Çekme ve çakma işi aynı ekskavatörle yapılabilir mi?
Taşıyıcının kaldırma kapasitesi, hidrolik debisi ve basıncı iki aparatın da ihtiyacını karşılıyorsa yapılabilir. Aparat değiştirilir, taşıyıcı aynı kalır. Her taşıyıcı ve aparat çiftinin uyumu ayrıca doğrulanmalıdır.
